User Tools

Site Tools


morf-willem

Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

Both sides previous revision Previous revision
Next revision
Previous revision
morf-willem [2019/08/15 17:29]
ann [Commentaar]
morf-willem [2019/08/15 17:33] (current)
ann [Commentaar]
Line 1: Line 1:
 +===== Morfologische variatie bij patroniemen met Willem =====
 +
 +===== Hoofdkaart =====
 +
 +==== Vraagstelling ====
 +
 +Gedocumenteerd wordt de morfologische variatie bij patroniemen die teruggaan op de tweestammige Germaanse voornaam //​Wilhelm//,​ //​Willem//​.\\
 +De hoofdkaart bevat de drie hoofdtypes: 1. de nominatief (Willem); 2. de genitiefvormen (Willems, Willeme(n));​ 3. de vormen met de suffixen //-se// (Willemse), //-sen// (Willemsen),​ //-sens// (Willemsens),​ die alle zijn ontstaan uit Middelnederlands //-sone//.
 +
 +
 +==== Gegevens ====
 +
 +Type //​Willem//:​\\
 +Tokens: Willem (707)
 +Wilm (13)
 +
 +Type //​Willems//:​\\
 +Tokens: Willems (32448)
 +Wilms (2915)
 +Wullems (602)
 +Wulms (465)
 +Willms (128)
 +Wullms (45)
 +
 +Type //​Willemen//:​\\
 +Tokens: Willemen (1136)
 +
 +Type //​Willeme//:​\\
 +Tokens: Willeme (102)
 +
 +Type //​Willemse//:​\\
 +Tokens: Willemse (5402)
 +
 +Type //​Willemsen//:​\\
 +Tokens: Willemsen (11972)
 +Wilmsen (738)
 +Willemssen (102)
 +Wulmsen (19)
 +
 +Type //​Willemsens//:​\\
 +Tokens: Willemsens (476)
 +Willemssens (38)
 +
 +==== Kaart ====
 +
 +{{::​o-oo-so-se_n_s_o-e_n_.png?​direct&​800 |}}
 +
 +==== Commentaar ====
 +
 +De Germaanse voornaam //Willem// heeft in het hele taalgebied familienamen opgeleverd; in de zuidelijke helft ervan zijn deze niettemin aanzienlijk frequenter dan in het noorden.\\
 +De vormen met de sterke genitiefuitgang //-s// komen in het hele taalgebied voor, maar domineren sterk in het zuidoosten ervan. Het zuidoostelijke genitiefgebied strekt zich bij dit patroniem uit over Oost-Vlaanderen. In West-Vlaanderen krijgt //Willems// concurrentie van de nominatiefvorm //Willem//, die ten westen van de Schelde-Dendergrens oorspronkelijk is (Marynissen 1991: 33-34).\\
 +Typisch voor het Zeeuws, het Hollands, het Noord-Brabants en het Gelders zijn de vormen met suffix //​‐se(n)(s)//,​ die afslijtingen zijn van Mnl. //-sone//. De variant //​Willemsen//​ komt vooral in het oosten van het centrale //​-sen-gebied//​ voor. Op de grens met het //​-s-//​genitiefgebied is hij soms  gegenitiveerd:​ //​Willemsens//​. De oorspronkelijk Zeeuwse vorm //​Willemse//,​ met //​-n-//​apocope,​ is ook in Holland en het Rivierengebied ruim verspreid.
 +Op de grens tussen het //​-sen-//​-gebied en het //​s-//​genitiefgebied tekent zich een smalle strook met zwakke genitiefvormen af: //​Willemen//​ en geapocopeerd:​ //​Willeme//​.\\
 +\\
 +\\
 +\\
 +
 +===== Nevenkaart =====
 +
 +==== Vraagstelling ====
 +
 +Verspreiding van de types met suffix, ontstaan uit Mnl. //-sone//.
 +
 +==== Gegevens ====
 +
 +Type //​Willemsen//:​\\
 +Tokens: Willemsen (11972)
 +Wilmsen (738)
 +Willemssen (102)
 +Wulmsen (19)
 +
 +Type //​Willemse//:​\\
 +Tokens: Willemse (5402)
 +
 +Type //​Willemsens//:​\\
 +Tokens: Willemsens (476)
 +Willemssens (38)
 +
 +Type //​Willemsz//:​\\
 +Tokens: Willemsz (125)
 +
 +Type //​Willemszoon//:​\\
 +Tokens: Willemszoon (8)
 +
 +
 +==== Kaart ====
 +
 +{{:​suffix_-se_n_s_-zoonwiki.png?​direct&​800 |}}
 +
 +==== Commentaar ====
 +
 +De patroniemen die gevormd zijn door toevoeging van //-sone// aan de Germaanse voornaam //Willem//, later verdoft tot //-sen// resp. -//se// typeren het centrum van het taalgebied.\\ ​
 +De //​-sen-//​varianten bereiken hun hoogste frequentie in het oosten van Gelderland en in de Antwerpse Kempen. Zuidelijker in de provincie Antwerpen zijn deze vormen sporadisch gegenitiveerd:​ //​Willemsens//​.\\
 +Het oorspronkelijk Zeeuwse type op //-se//, met apocope van de slot-//n//, //​Willemse//,​ is in het Rivierengebied en de Randstad Holland goed verspreid.\\
 +De naam //​Willemsz//,​ waarin de spelling van de slotconsonant de herkomst uit //-zoon// nog weerspiegelt,​ kent een kleine concentratie in de buurt van Apeldoorn. De nog zeldzamere volle vorm //​Willemszoon//​ is in enkele Noord-Hollandse gemeenten bewaard. Deze hedendaagse namen representeren een belangrijke tussenfase in de ontwikkeling tot de moderne familienaam in Holland, nl. het driedelige namensysteem,​ dat tussen 1550 en 1650 opgang maakte, bijv. //Pieter Corneliszoon Hooft//, maar na 1650 langzaam in onbruik raakte (Ebeling 1993: 79).\\
 +\\
 +\\
 +\\
 +
 +===== Nevenkaart =====
 +
 +==== Vraagstelling ====
 +
 +Verspreiding van de juxtapositieve en de gelatiniseerde varianten.
 +
 +==== Gegevens ====
 +
 +Type //​Willem//:​\\
 +Tokens: Willem (707)
 +Wilm (13)
 +
 +Type //​Wilhelm//:​\\
 +Tokens: Wilhelm (532)
 +
 +Type //​Wil(hel)mus//:​\\
 +Tokens: Wilhelmus (328)
 +Wilmus (36)
 +Wuilmus (12)
 +
 +==== Kaart ====
 +
 +{{::​willemwilhelm_us_wiki.png?​direct&​800 |}}
 +
 +==== Commentaar ====
 +
 +Het juxtapositieve type verschijnt in twee varianten: 1. met assimilatie van de consonantcluster:​ type //Willem//; 2. met behoud van de beginconsonant van het tweede lid: type //​Wilhelm//​. Op de kaart tekent zich een geografisch contrast af tussen de Vlaamse vorm //Willem// en de Nederlandse vorm //​Wilhelm//​. De Vlaamse naam //Willem// concentreert zich in West-Vlaanderen,​ maar de minder frequente vindplaatsen in Oost-Vlaanderen en het westen van de provincies Brabant en Antwerpen duiden nog de contouren van het eertijds uitgebreidere nominatiefgebied aan.\\
 +Het type met de Latijnse nominatiefuitgang //-us// komt zowel in het centrum van Vlaanderen als van Nederland verspreid voor. Bovendien toont de kaart een concentratie van deze variant in Nederlands-Limburg.